Be-grip, toelaten en loslaten: De kunst van het niet-weten

De term ‘be-grip’ houdt mij bezig. Het kwam recent op mijn pad toen ik een aantal lessen deed over non-dualiteit, vanuit het programma waar ik als mentor bij betrokken ben. Er zit het woord grijpen in, waarmee je iets letterlijk of figuurlijk vasthoudt.

In het werk met jonge kinderen is de term be-grijpen heel fundamenteel. Als een baby leert ‘grijpen’, leert het fysiek steeds meer be-grijpen over de wereld om zich heen. Maar direct daarna heeft de baby iets essentieels te leren: bewust loslaten. Pas als het speeltje of de haren van mama uit de handjes worden losgelaten, ontstaat er weer ruimte in de handjes om nieuwe informatie op te doen.

Als volwassene merk ik dat ik vaak nog exact dezelfde behoefte heb: de drang om dingen eerst te willen begrijpen, in de hoop dat ik het daarna pas kan loslaten om weer iets nieuws toe te laten.

Tussen Oostenrijk, terugkeer en een nieuw thuis
Op diverse momenten in mijn leven heb ik grote beslissingen genomen waarbij ik iets belangrijks los te laten had. Zo verhuisde ik op mijn 22e in mijn eentje naar Oostenrijk. Ik had daar een baan gevonden en wilde ervaren hoe het is om in dat land te wonen, te werken en te leven tussen de bergen. Het was spannend, maar de wens trok mij naar deze ervaring.

Ruim zeven jaar later had ik dat land en de lieve vrienden die ik daar had opgebouwd weer los te laten. Ik verhuisde terug naar Nederland, als alleenstaande ouder met een dochter van 3,5 jaar. Ik moest vertrouwen dat ik wel weer een huis en een baan zou vinden, en dat we samen een nieuw thuis zouden opbouwen. Ik had op dat moment nog nul 'begrip' van wat er op mijn pad zou komen.

En zo zijn er meer grote beslissingen geweest in mijn leven. Momenteel sta ik opnieuw voor zo'n stap: ik ga verhuizen en samenwonen. Een prachtige, nieuwe uitdaging. Toch merk ik dat ik af en toe probeer een beeld te maken van hoe het straks zal zijn. Waarom ik dat doe? Ik probeer grip te krijgen. Ik probeer voorspelbaarheid te creëren. Maar eigenlijk ga ik dan proberen de toekomst te voorspellen. Iemand zei ooit tegen mij: “Daarmee ga je op de stoel van God zitten.” Niet echt handig. Want door de toekomst vast te grijpen, kan niet ontstaan wat wil ontstaan.

Een eeuwenoude spiegel
In het boeddhisme biedt het Edele Achtvoudige Pad een praktische gids om jezelf te bevrijden van de spanning die dit 'vastgrijpen' veroorzaakt. Met name de eerste pijler—Wijsheid (Panna)—houdt ons hierin een prachtige spiegel voor:
. Juist inzicht (begrip):
Het zien en accepteren van de werkelijkheid zoals die náár waarheid is, inclusief de voortdurende veranderlijkheid van het leven. Het is het inzicht dat niets blijvend is en dat grip zoeken op een veranderlijke wereld altijd spanning geeft.
. Juiste intentie:
De motivatie om te handelen vanuit mededogen, vriendelijkheid en het stapsgewijs loslaten van begeerte, wrok en controle.

Later in het pad wordt ook Juiste Aandachtigheid (Mindfulness) genoemd: het volledig bewust en oordeelloos aanwezig zijn in het huidige moment. Niet door de toekomst te voorspellen of te regisseren, maar door simpelweg te zijn met wat er NU is.

Waarom willen we soms zo dwangmatig begrijpen?
Het antwoord is verrassend simpel: onze 'gedachtenfabriek' zoekt naar veiligheid. Het menselijk brein houdt van controle, van kaders en overzicht. Zodra we iets kunnen be-grijpen, voelt het alsof we weer stevig staan.

Maar als we nog een laagje dieper kijken, ontdekken we de échte reden van onze controlezucht: we gebruiken grip vaak als schild om niet bij onze triggers te hoeven komen.

Zodra een situatie onzeker wordt, raakt dat oude, ongemakkelijke gevoelens aan. Denk aan de angst om niet goed genoeg te zijn, de vrees voor afwijzing, eenzaamheid of het gevoel de controle te verliezen. Door verkrampt te proberen de situatie te analyseren, te verklaren en te beheersen, blijven we veilig in ons hoofd. We 'be-grijpen' om maar niet te hoeven voelen.

Maar juist in die triggers—het ongemak dat we zo graag willen wegdrukken met grip—liggen onze grootste lessen en groeikansen.

Want wat gebeurt er als je het be-grijpen loslaat en de trigger er simpelweg laat zijn?
. Je ontdekt dat het ongemak je niet breekt.
. Je leert dat je de toekomst niet hoeft te controleren om je nu veilig te voelen.
. Er ontstaat ruimte om te helen wat daaronder al die tijd om aandacht vroeg.

Wie de vuist gebald houdt om de controle te bewaren, beschermt zichzelf tegen de pijn, maar sluit zich tegelijkertijd af voor de groei. Pas wanneer je durft te ontspannen en je vingers opent, ontstaat er ruimte voor wat echt wil ontstaan.

In het dagelijks leven uiten we die drang naar grip op ontelbaar veel manieren. Denk maar eens aan hoe vaak je:
•    Het verloop van een gesprek alvast invult vóórdat het heeft plaatsgevonden.
•    Uren piekert over een beslissing, in de hoop dat je de uitkomst kunt afdwingen.
•    Snel oordelen en labels plakt op situaties, puur om het voor jezelf overzichtelijk te maken.
•    Twijfelt aan je eigen keuzes, omdat je vooraf 100% zekerheid wilt over het resultaat.

Met name het onderdeeltje Juiste aandachtigheid uit het Achtvoudige Pad herinnert ons eraan dat het anders kan: volledig bewust en oordeelloos aanwezig zijn in het huidige moment. Niet door de toekomst te voorspellen, maar door stil te staan bij wat er NU is.

Hoe zou het voelen als je de behoefte om alles te begrijpen voor even helemaal loslaat? Als je niet op de 'stoel van God' gaat zitten, maar simpelweg mag ervaren wat zich op dit exacte moment aandient?

Van verkramping naar verstilling
Met mijn verhuizing voor de deur mag ik dit elke dag opnieuw beoefenen: de kunst van het 'niet-weten'. Oefenen in het openen van mijn handen.

Fotografie en de natuur zijn voor mij de mooiste leermeesters in dit proces. Als je in het bos staat of de sluiter van je camera ontspant, kun je het licht, de wind of de veranderende wolken niet dwingen. Je kunt ze niet 'grijpen'. Het enige wat je kunt doen is aanwezig zijn, zintuiglijk waarnemen en vertrouwen op het beeld dat vanzelf ontstaat.

Wil jij ook leren vertragen en de grip loslaten?
Herken je de drang naar grip in jouw eigen leven en verlang je naar meer rust, overgave en een oordeelvrije blik? Ik nodig je van harte uit om op verschillende manieren samen de verstilling op te zoeken:

•  1-op-1 Natuurcoaching:
Sta je voor een grote beslissing, loop je vast in oude patronen of wil je weer leren vertrouwen op jouw innerlijke kompas? Tijdens individuele natuurcoaching gaan we samen op pad rondom Breda/Bavel. De natuur fungeert als een spiegel die je helpt te vertragen, te voelen en antwoorden te vinden die je met je verstand alleen niet kunt 'be-grijpen'.

•    Foto-expositie Mindful Fotografie (12 & 13 september):
Laat je inspireren door beelden waarin de haast is verdwenen.
Op 12 en 13 september ben je van harte welkom in Oosteind (N-Br) bij mijn foto-expositie rondom mindful fotografie. Kom langs, ervaar wat rust in beeld met je doet en ga vrijblijvend met mij in gesprek over de kracht van oordeelvrij kijken.

•    Workshop 'De Verstilde Ervaring in Natuur & Fotografie' (10 oktober):
Wil je de theorie omzetten in de praktijk?
Op zaterdag 10 oktober gaan we in een kleine, intieme groep het bos in. Via zintuiglijke oefeningen en mindful fotografie stappen we uit de 'gedachtenfabriek' en zakken we weer helemaal in het NU. Je leert de controle los te laten en te zien wat er ontstaat als je niets meer hoeft te grijpen.