De 'I' achter het 'eye': Waarom we de mooiste inzichten krijgen onder de douche

Tijdens een fotografiecursus gericht op zelfinzicht viel mijn oog op een prachtige spreuk van Anaïs Nin. Een spreuk die me sindsdins niet meer heeft losgelaten:

"We don't see things as they are, we see them as we are. Because it is the 'I' behind the 'eye' that does the seeing.”

Het betekent dat onze waarneming altijd subjectief is; we kleuren de realiteit in met onze eigen ervaringen, emoties en overtuigingen. Dit sluit zo mooi aan bij waar ik de afgelopen keren over geschreven heb. Over onze innerlijke 'Shit-FM', die zender in ons hoofd die vaak alles inkleurt vanuit het verleden. Zodra we naar iets kijken, wil ons ego er direct een strak omlijnd verhaal overheen leggen. Een verhaal dat is gebouwd op oude patronen, in plaats van op wat er hier en nu écht is.

Ook mijn eigen hoofd kan een flinke stoorzender creëren, waardoor mijn creatieve stroom volledig blokkeert. Maar het interessante is: zodra ik bewust vertraag, of bijvoorbeeld onder de douche sta, borrelen er ineens ingevingen en inzichten naar boven die ik achter mijn bureau nooit had gevonden. Herken je dat?

Hoe komt het toch dat onze beste ideeën vaak ontstaan tijdens ontspannende, routinematige handelingen zoals douchen of tandenpoetsen?

De neurowetenschap heeft hier een fascinerende verklaring voor. Wanneer je niet krampachtig focust op een specifiek probleem, schakelen je hersenen over naar een andere 'denkmodus'. Je brein krijgt de ruimte om onbewust creatieve, nieuwe verbindingen te leggen. Wetenschappelijk gezien gebeurt dat door vier concrete redenen:
Het Default Mode Network (DMN): Zodra je stopt met intensief nadenken en een eentonige taak uitvoert, wordt dit hersennetwerk actief. Het DMN is verantwoordelijk voor dagdromen, verbeelding en zelfreflectie. Het legt moeiteloos verbanden tussen schijnbaar willekeurige informatie.
Onbewuste incubatie: Heb je de hele dag gepiekerd over een vraagstuk? Tijdens het tandenpoetsen stopt de bewuste controle. Je onbewuste brein heeft 'achter de schermen' doorgewerkt en duwt het geniale idee nu pas naar je bewustzijn.
De creatieve ‘flow’: Activiteiten met een milde, ontspannen betrokkenheid zorgen voor een optimale staat van geestelijke vrijheid. Het lukt je brein dan veel beter om buiten de vaste kaders te denken (divergent denken).
Sensorische prikkelarmte: Onder de douche of tijdens het tandenpoetsen sluit je je onbewust grotendeels af van de buitenwereld. Het constante geluid van stromend water vormt een soort 'witte ruis' die afleidingen blokkeert. Dit activeert de aanmaak van dopamine, het stofje dat je humeur verbetert en je creativiteit stimuleert.

In de psychologie wordt dit ook wel het douche-effect genoemd. Het verklaart precies waarom de mooiste inzichten ontstaan op momenten dat je het ’t minst verwacht en je de controle simpelweg laat varen.

Pier 15 Breda. Reflectie van een jonge die aan het vissen is. (2015)

Ruimte voor nieuwe routes
Het is zomer. Voor veel mensen is dit de periode van vakantie; een tijd waarin het normale, dagelijkse ritme even stilvalt. Het geeft ons de ruimte om wat vaker stil te staan. Te wachten. Te kijken, te voelen en simpelweg te zijn.

Zoals ik in mijn vorige blog al schreef: de omweg is veel mooier. Waarom voelt vakantie vaak zo écht als vakantie? Soms puur omdat we een ander ritme aannemen. Omdat je een onbekende supermarkt opzoekt, of een nieuw, verscholen plekje ontdekt simpelweg omdat je eens een andere route neemt. Je dwingt je brein om de bekende paden los te laten.

Wat doe jij in deze periode om in zo’n open, creatieve modus te komen?

Een van de dingen die ik het liefste doe om ruimte te maken voor nieuwe input, is op pad gaan met mijn camera. Slenteren door steden of stil onderweg zijn in de natuur. Niet met de rigide opdracht om het technisch perfecte plaatje te maken, maar puur om intuïtief vast te leggen wat mijn aandacht trekt. Later, wanneer ik thuis in alle rust mijn foto’s bewerk, zie ik soms ineens elementen in het beeld die me tijdens het fotograferen niet eens waren opgevallen. Door de camera zet ik het beeld even stil. Ik ben er helemaal mee in het NU.
Op de hoofdfoto van dit stuk ‘Het trammetje en de conducteur’ viel de dame met het hoofddoekje me pas later thuis op en de expressie op haar gezicht spreekt boekdelen. Voor wie het groot wil zien. Een afdruk hangt in het Gezondheidscentrum De Tolakker in Bavel.

Ik kijk er enorm naar uit om de komende weken te vertragen en nieuwe, onbekende routes te ontdekken. Dit jaar ga ik niet ver weg, maar ga ik rundum hause op pad, zoals mijn vader vroeger zo mooi zei.

Ga deze zomer zelf op pad
Als je de komende tijd met je camera of smartphone op pad gaat in de natuur of de stad, nodig ik je uit om eens te kijken vanuit de quote van Anaïs Nin. Geef jezelf de ruimte voor een omweg en stel jezelf eens een van deze vragen:
. Wat heeft me hier zojuist fysiek of emotioneel geraakt?
. Waar ben ik op dit moment gepassioneerd over? (Wat maakt me intens blij, of waar maak ik me juist zorgen over?)

Maak eens twee foto’s vanuit een van deze vragen, zet het beeld stil en reflecteer eens op wat de 'I' achter jouw 'eye' je probeert te vertellen.

Een foto met meerdere lagen. Wat zie jij er in?

Wil je na de zomer bewust blijven vertragen?
Herken je dat het thuis vaak zo moeilijk is om die open 'vakantiemodus' vast te houden zodra de hectiek van alledag weer begint? Voor je het weet staat de innerlijke radio weer op Shit-FM en ren je voorbij aan de subtiele cadeautjes van het moment.

Op zaterdag 22 augustus organiseer ik een nieuwe editie van De Verstilde Ervaring in Natuur en Beeld (Thema: Contrast).

Samen stappen we uit de routine en gaan we met de camera op zak wandelen in de natuur rondom Breda/Bavel. Via mindfulness, fotografie en natuurcoaching leren we de ruis in ons hoofd stil te zetten en te kijken naar wat er écht is. Een ochtend vol synchroniciteit, rust en visuele inspiratie om met een heerlijk helder hoofd aan het nieuwe seizoen te beginnen.

Er is plek voor een kleine, intieme groep en het aantal plaatsen is beperkt. Gun jij jezelf dit waardevolle balansstuk na de zomer?

Ja, ik wandel mee en reserveer mijn plek voor 22 augustus

NIEUW
A5 Fotokaarten te koop via de website. Kijk hier voor de mogelijkheden.

Gedragen (2019) uit de 2-luik Pioenrozen.